Game over στους μύθους και στα στερεότυπα για τον αθλητισμό
Γιατί ο αθλητισμός δεν ξεκινά (ακόμη) από το ίδιο σημείο για όλα τα παιδιά
Ο αθλητισμός συχνά παρουσιάζεται ως ένας χώρος ανοιχτός για όλους και όλες. Στην πράξη, όμως, δεν είναι πάντα έτσι.
Από μικρή ηλικία, τα παιδιά δεν λαμβάνουν τα ίδια μηνύματα για το αν «ανήκουν» στον αθλητισμό. Τα αγόρια ενθαρρύνονται να δοκιμάσουν, να ρισκάρουν, να ανταγωνιστούν. Τα κορίτσια, συχνά, ενθαρρύνονται να είναι πιο συγκρατημένα ή και καθόλου. Η διαφορά αυτή δεν είναι πάντα ορατή, αλλά γίνεται εμφανής αργότερα: στις επιλογές, στη συμμετοχή και στην παραμονή τους στον αθλητισμό.
Μέσα από τη συνεργασία του Girls in STEAM Academy με τη Famous Sports, επιχειρούμε να ανοίξουμε αυτή τη συζήτηση για τους μύθους που εξακολουθούν να επηρεάζουν το πώς αντιμετωπίζονται τα κορίτσια στον αθλητισμό.
«Τα κορίτσια δεν ενδιαφέρονται για τα αθλητισμό»
Αυτή η αντίληψη εμφανίζεται πολύ συχνά. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το ενδιαφέρον για τη σωματική δραστηριότητα υπάρχει αλλά δεν καλλιεργείται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά, τα πρότυπα που βλέπουν, αλλά και οι προσδοκίες που δέχονται, παίζουν καθοριστικό ρόλο στο αν θα δοκιμάσουν, αν θα συνεχίσουν ή αν θα απομακρυνθούν από τον αθλητισμό.
Έρευνα της Women’s Sports Foundation (εθνικό δείγμα παιδιών 7–17 και γονέων) δείχνει ότι τα κορίτσια συμμετέχουν λιγότερο, όχι επειδή “δεν τους αρέσει”, αλλά επειδή γύρω από τη συμμετοχή τους υπάρχουν περισσότερα εμπόδια και διαφορετικές προσδοκίες.
Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι αν τα κορίτσια ενδιαφέρονται, αλλά αν τους δίνεται ο ίδιος χώρος και οι ευκαιρίες να εκφράσουν αυτό το ενδιαφέρον.
«Τα κορίτσια εγκαταλείπουν τον αθλητισμό επειδή το επιλέγουν»
Η αποχώρηση των κοριτσιών από τον αθλητισμό —ιδίως στην εφηβεία— παρουσιάζεται συχνά ως προσωπική επιλογή. Στην πραγματικότητα, δεν είναι μια απλή ή αυτόνομη απόφαση.
Πίσω από αυτήν την απόφαση βρίσκονται πολλαπλοί παράγοντες όπως οι κοινωνικές προσδοκίες και αντιλήψεις για το τι θεωρείται «κατάλληλο» ή όχι για τα κορίτσια, περιορισμένες επιλογές, έλλειψη υποστήριξης, αλλά και πρακτικά ζητήματα όπως το κόστος, η πρόσβαση αλλά και θέματα ασφάλειας.
Με βάση έκθεσης της UNESCO το 49% των κοριτσιών παγκοσμίως εγκαταλείπουν τον αθλητισμό κατά την εφηβεία – αυτό είναι 6 φορές υψηλότερο από το ποσοστό εγκατάλειψης του αθλητισμού των αγοριών – λόγω παραγόντων όπως έλλειψη γυναικείων προτύπων, ζητήματα ασφάλειας, έλλειψη αυτοπεποίθησης και αρνητική εικόνα σώματος.
«Στον επαγγελματικό αθλητισμό υπάρχει πλέον ισότητα»
Παρόλο που έχουν γίνει σημαντικά βήματα, οι άνδρες αθλητές / και ανδρικές αθλητικές ομάδες εξακολουθούν να λαμβάνουν μεγαλύτερη προβολή από τα ΜΜΕ, περισσότερη τηλεοπτική κάλυψη και υψηλότερη χορηγική στήριξη. Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, ο γυναικείος αθλητισμός καλύπτει μόλις το 15-20% της συνολικής αθλητικής προβολής.
Η προβολή αυτή επηρεάζει άμεσα τις ευκαιρίες, την οικονομική στήριξη σε αθλητές/αθλήτριες και αθλητικές ομάδες και —ίσως πιο σημαντικά— τα πρότυπα που διαμορφώνονται για την επόμενη γενιά.
«Τα κορίτσια έχουν χαμηλότερες επιδόσεις, άρα λιγότερες προοπτικές»
Όταν μιλάμε για παιδιά, έχει σημασία να ξεχωρίζουμε τις ικανότητες από τις ευκαιρίες. Η επιστημονική θέση του American College of Sports Medicine επισημαίνει ότι πριν την εφηβεία οι διαφορές στην αθλητική απόδοση μεταξύ αγοριών και κοριτσιών είναι μικρές, ενώ οι πιο έντονες διαφορές προκύπτουν κυρίως μετά την έναρξη της εφηβείας λόγω ορμονικών/ανατομικών αλλαγών
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι στα πρώτα χρόνια (όπου «χτίζεται» η σχέση με τον αθλητισμό) δεν υπάρχει κανένας λόγος να αντιμετωπίζουμε τη συμμετοχή των κοριτσιών ως «δευτερεύουσα».
Παράλληλα, το Women’s Sports Foundation δείχνει ότι οι ανισότητες στη συμμετοχή συνοδεύονται από εμπειρίες όπως πείραγμα/κοροϊδία και στερεοτυπικές αντιλήψεις ότι «ο αθλητισμός είναι πιο σημαντικός για τα αγόρια». Άρα, το «είναι για αγόρια» λειτουργεί σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία: λιγότερη ενθάρρυνση → λιγότερη συμμετοχή → «να, βλέπεις;».
Η σύνδεση μεταξύ απόδοσης και προοπτικών παρουσιάζεται συχνά ως αυτονόητη. Ωστόσο, παραβλέπει ένα κρίσιμο παράγοντα: τις συνθήκες μέσα στις οποίες διαμορφώνεται η απόδοση.
Τα κορίτσια συχνά έχουν λιγότερη πρόσβαση σε υποδομές, λιγότερη χρηματοδότηση και λιγότερη ενθάρρυνση από μικρή ηλικία. Όταν αυτές οι συνθήκες αλλάζουν, αυξάνεται τόσο η συμμετοχή όσο και η απόδοσή τους.
Οι προοπτικές, επομένως, δεν καθορίζονται μόνο από το «πόσο καλός είναι κάποιος», αλλά και το ποιες ευκαιρίες είχε για να φτάσει εκεί.
«Τα κορίτσια δεν είναι τόσο ανταγωνιστικά όσο τα αγόρια»
Οι διαφορές στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό τα κορίτσια και τα αγόρια δεν είναι έμφυτες, αλλά διαμορφώνονται σταδιακά. Από μικρή ηλικία, τα αγόρια ενθαρρύνονται περισσότερο να διεκδικούν και να ρισκάρουν, ενώ τα κορίτσια συχνά μαθαίνουν να είναι συγκρατημένα. Με τον χρόνο, αυτή η διαφορά μεταφράζεται σε διαφορετική στάση απέναντι στον ανταγωνισμό .
Τι λένε συνολικά τα δεδομένα
Πρώτον, η συμμετοχή δεν είναι “ατομική επιλογή”. Τα επίπεδα σωματικής αδράνειας στους εφήβους και στις έφηβες είναι υψηλά, ιδιαίτερα στα κορίτσια, και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δείχνει ότι η φυσική δραστηριότητα επηρεάζεται άμεσα από την πρόσβαση και τις συνθήκες.
Δεύτερον, η εφηβεία αποτελεί κρίσιμο σημείο καμπής. Μελέτες καταγράφουν υψηλή αποχώρηση κοριτσιών, λόγω συνδυασμού κοινωνικής πίεσης, εικόνας σώματος, φόβου κριτικής, μειωμένων ευκαιριών και θεμάτων ασφάλειας.
Τρίτον, ο επαγγελματικός αθλητισμός δεν λειτουργεί σε ουδέτερο πεδίο. Η προβολή και η οικονομική στήριξη παραμένουν άνισες, γεγονός που αναπαράγει διαφορές σε χορηγίες, δομές και ορατότητα προτύπων.
Η συζήτηση για τον αθλητισμό δεν αφορά μόνο τη συμμετοχή, αλλά και το πώς τα άτομα νιώθουν ότι ανήκουν σε αυτόν. Ας είναι λοιπόν, αυτό μια αφορμή για να αναστοχαστούμε όσα θεωρούμε δεδομένα και να επανεξετάσουμε τις προσδοκίες που, συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, προβάλλουμε ή επιβάλουμε στα παιδιά.
Κάθε ενθάρρυνση, κάθε ευκαιρία που δίνεται ισότιμα, κάθε στερεότυπο που αμφισβητείται, είναι ένα μικρό βήμα προς έναν αθλητισμό πιο ανοιχτό και πιο δίκαιο. Έναν αθλητισμό όπου όλα τα παιδιά μπορούν να συμμετέχουν, να δοκιμάσουν, να εξελιχθούν, να ονειρευτούν και να διεκδικήσουν τη θέση τους, χωρίς περιορισμούς.
Πηγές:
Coulomb-Cabagno G., Rascle O. (2006). Team sports players observed aggression as a function of gender, competitive level, and sport type. Journal of Applied Social Psychology, 36(8), 1980–2000. https://doi.org/10.1111/j.0021-9029.2006.00090
Duffey K, Barbosa A, Whiting S, Mendes R, Aguirre IY, Tcymbal A, et al. Barriers and Facilitators of Physical Activity Participation in Adolescent Girls: A Systematic Review of Systematic Reviews. Front Public Health. 2021;9:743935. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.743935
Female athletes, women’s sport, and the sport media commercial complex: Have we really “come a long way, baby”?, Sport Management Review, Volume 18, Issue 3, 2015, Pages 331-342, ISSN 1441-3523, https://doi.org/10.1016/j.smr.2014.05.001.
Guthold R, Stevens G, Riley L et al. Global trends in insufficient physical activity among adolescents: a pooled analysis of 298 population-based surveys with 1·6 million participants
The Lancet Child & Adolescent Health, 2019; 4, 23-35
Hunter SK, Angadi SS, Bhargava A, Harper J, Hirschberg AL, Levine BD, Moreau KL, Nokoff NJ, Stachenfeld NS, Bermon S. The Biological Basis of Sex Differences in Athletic Performance: Consensus Statement for the American College of Sports Medicine. Med Sci Sports Exerc. 2023 Dec 1;55(12):2328-2360. doi: 10.1249/MSS.0000000000003300. Epub 2023 Sep 28. PMID: 37772882.
Reframing Sport for Teenage Girls: Tackling teenage disengagement, Women in Sport, 2022
https://womeninsport.org/resource/reframing-sport-for-teenage-girls-tackling-teenage-disengagement/
Zarrett, Nicole & Veliz, Philip & Sabo, Don. (2020). Keeping Girls in the Game: Factors that Influence Sport Participation. 10.13140/RG.2.2.20188.33920.
